GIẢI PHÁP KHẮC PHỤC HIỆN TƯỢNG CHÁY LÁ VÀ SƯỢNG TRÁI TRÊN CÂY SẦU RIÊNG TRONG CÁC ĐỢT NẮNG NÓNG GAY GẮT

Giai đoạn nuôi trái của cây sầu riêng thường gặp phải những đợt thời tiết nắng nóng gay gắt xen kẽ trong mùa mưa. Lúc này, ngoài vườn thường ghi nhận hai hiện tượng phổ biến gây thiệt hại lớn đến năng suất là cháy mép lá và sượng trái. Việc xử lý theo cảm tính như tăng lượng phân bón bừa bãi hoặc thay đổi lượng nước tưới đột ngột không những không cải thiện được chất lượng trái mà còn khiến cây bị suy kiệt nghiêm trọng hơn.

Theo các tài liệu kỹ thuật của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO), nhiệt độ cao đột ngột sẽ kích hoạt các phản ứng stress sinh lý trên cây ăn trái. Do đó, việc hiểu rõ bản chất khoa học và áp dụng các giải pháp cân bằng nước – dinh dưỡng là chìa khóa để bảo vệ năng suất vườn sầu riêng.

1. Nguyên nhân sinh lý gây hiện tượng cháy lá và sượng trái sầu riêng

Quá trình thoát hơi nước diễn ra quá mạnh mẽ 

Nắng nóng kéo dài làm lá mất nước nhanh, gây cháy mép và rụng lá

Trong điều kiện thời tiết nắng nóng và độ ẩm không khí sụt giảm giữa các đợt khô hạn ngắn hạn, cây sầu riêng bắt buộc phải tăng cường thoát hơi nước qua hệ thống khí khổng trên lá để tự làm mát tế bào. Khi tốc độ mất nước của lá diễn ra nhanh hơn tốc độ hút nước và bù nước của bộ rễ, cây sẽ rơi vào trạng thái thiếu nước cục bộ. Hệ quả trực tiếp là các tế bào ở mép lá bị mất nước trước, khô héo dần tạo thành vết cháy lá màu vàng nâu, khiến lá dễ rụng.

Khả năng hoạt động của bộ rễ bị suy giảm 

Nhiệt độ đất quá cao khiến rễ tơ suy yếu và giảm khả năng hút dinh dưỡng

Nhiệt độ cao của nền đất vào những ngày nắng gắt làm hạn chế sự phát triển của hệ thống rễ tơ. Hệ rễ tơ non nớt bị tổn thương do nhiệt sẽ giảm thiểu khả năng hút nước và khoáng chất từ dung dịch đất. Khi chức năng của bộ rễ bị gián đoạn, dòng vận chuyển chất dinh dưỡng từ dưới lên bị nghẽn, dẫn đến việc trái non không được cung cấp đủ dưỡng chất để tích lũy đường và chất khô, gây ra hiện tượng sượng cơm, trái méo mó và chín không đồng đều.

Tình trạng mất cân đối các nguyên tố dinh dưỡng 

Theo Viện Thổ nhưỡng Nông hóa, dưới tác động của stress nhiệt, cây sầu riêng rất dễ rơi vào trạng thái thiếu hụt nghiêm trọng hai nguyên tố thiết yếu là Kali (K) và Canxi (Ca). Sự thiếu hụt này làm suy giảm khả năng tự điều tiết nước của tế bào, giảm sức đề kháng của cây trước thời tiết bất lợi, làm giảm độ chắc của thịt trái và tăng tỷ lệ sượng cơm rõ rệt.

2. Các biện pháp kỹ thuật đồng bộ để bảo vệ vườn sầu riêng

Để duy trì chất lượng trái sầu riêng ổn định trong những giai đoạn nắng nóng gắt, các nhà vườn cần tuân thủ nghiêm ngặt quy trình kỹ thuật điều chỉnh nước và phân bón sau đây:

Duy trì độ ẩm đất ổn định bằng kỹ thuật phủ gốc 

Phủ gốc giúp giữ ẩm đất và giảm sốc nhiệt cho vùng rễ trong mùa nắng

Vào những ngày trời không có mưa và nắng gắt, nhà vườn cần tiến hành tưới nước đều đặn hằng ngày với lượng nước vừa đủ để giữ ẩm cho đất, tuyệt đối không để đất khô kiệt rồi mới tưới đẫm vì sẽ gây sốc nước. Sử dụng rơm rạ, cỏ khô, xác bã thực vật để phủ kín vùng bồn xung quanh gốc cây nhằm giảm thiểu sự bốc hơi nước trực tiếp trên mặt đất, duy trì nhiệt độ vùng rễ luôn mát mẻ ổn định.

Áp dụng nguyên tắc giảm đạm, chia nhỏ lượng phân bón 

Trong điều kiện thời tiết oi nóng, bộ rễ đang yếu nên không thể hấp thu một khối lượng phân bón lớn trong một lần rải. Nhà vườn cần chia nhỏ tổng lượng phân bón cần thiết ra thành nhiều lần bón với liều lượng nhẹ để cây hấp thu hiệu quả hơn, tránh hiện tượng tồn dư phân bón gây xót rễ. Đồng thời, chủ động cắt giảm tỷ lệ phân đạm (Urê) để tránh làm mềm mô tế bào lá, giúp lá tăng khả năng giữ nước.

Tăng cường bổ sung phân Kali và các chất trung lượng

• Phân Kali (K): Sử dụng dạng phân Sulphate Kali (SOP 0-0-50) hoặc Kali Canada với liều lượng từ 0,2 đến 0,3 kg cho mỗi gốc sầu riêng tùy theo độ tuổi cây. Kali đóng vai trò chủ chốt thúc đẩy quá trình vận chuyển đường vào trái, giúp cơm sầu riêng lên màu đẹp, chắc hạt và giảm tỷ lệ sượng.
• Chất trung lượng Canxi (Ca) và Magie (Mg): Bổ sung thông qua các loại phân hòa tan hoặc chế phẩm trung lượng để tăng cường độ bền vững của vách tế bào trái, tăng khả năng quang hợp của lá và giúp trái đạt giá trị thương phẩm cao nhất.

Lựa chọn thời điểm bón phân thích hợp trong ngày 

Bón phân lúc trời dịu mát giúp rễ hấp thu tốt hơn và hạn chế thất thoát

Chỉ tiến hành bón phân vào lúc sáng sớm (trước 8 giờ) hoặc chiều mát (sau 16 giờ), khi nhiệt độ nền đất và môi trường đã dịu xuống. Cần đảm bảo đất đã được tưới đủ độ ẩm trước khi bón phân để phân hòa tan hoàn toàn vào dung dịch đất, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho hệ thống rễ hấp thu mà không gây thất thoát dinh dưỡng do bốc hơi.

3. Giải đáp thắc mắc kỹ thuật (FAQ)

Hỏi: Trong giai đoạn tháng 6 mùa mưa, nếu gặp đợt nắng nóng gay gắt thì có cấn thay đổi lượng nước tưới cho cây sầu riêng không ? 

Trả lời: Rất cần thiết. Dù đang trong mùa mưa, nhưng nếu xuất hiện các đợt nắng nóng gay gắt kéo dài, lượng nước bốc hơi trên bề mặt đất và qua lá diễn ra rất nhanh. Nhà vườn không được phụ thuộc hoàn toàn vào nước mưa tự nhiên, mà phải chủ động tưới bù vào những ngày không mưa để duy trì độ ẩm nền đất luôn ổn định, tránh để đất bị sốc nhiệt khi có mưa lớn trở lại.

Hỏi: Khi thấy mép lá sầu riêng đang bị khô cháy do nắng nóng, tôi phun thêm phân bón lá giàu đạm để giúp lá mau xanh lại được không ? 

Trả lời: Tuyệt đối không nên phun phân bón lá có hàm lượng đạm cao lúc này. Khi cây đang bị stress nhiệt, lá đang chủ động đóng khí khổng để giữ nước. Phun phân lúc này cây không hấp thu được, ngược lại nồng độ muối khoáng cao trên bề mặt lá sẽ làm tăng tốc độ cháy khô của lá. Nhà vườn nên ưu tiên phun các chế phẩm chứa Kali và Canxi để tăng độ vững chắc tế bào.

Hỏi: Tại sao phân Sulphate Kali (SOP) lại được khuyến khích sử dụng cho sầu riêng trong mùa nắng hơn phân Kali Clorua (MOP) ? 

Trả lời: Phân Sulphate Kali (SOP 0-0-50) không chứa gốc Clo, rất an toàn cho cây sầu riêng. Trong điều kiện nắng nóng, việc sử dụng phân Kali Clorua (kali đỏ) dễ làm tích tụ độc tính Clo trong đất khô, gây xót rễ và trực tiếp làm tình trạng cháy lá trở nên trầm trọng hơn. Đồng thời, gốc lưu huỳnh trong SOP còn giúp tăng hương vị và chất lượng cơm sầu riêng.

Hỏi: Nếu vườn đang bị sượng trái do sai lầm bón dư đạm trong đợt nắng nóng, có cách nào để khắc phục kịp thời không ? 

Trả lời: Khi trái đã bị sượng thì rất khó để phục hồi hoàn toàn cơm của trái đó. Tuy nhiên, để ngăn chặn hiện tượng này lan sang các trái khác trên cây, nhà vườn cần ngưng bón phân đạm ngay lập tức. Tiến hành bổ sung phân Kali Canada hoặc Kali Sulphate qua gốc kết hợp tưới nước giữ ẩm để kích thích sự chuyển hóa dinh dưỡng vào trái, giúp các trái còn lại phát triển ổn định.

Kết luận: Cháy lá và sượng trái sầu riêng trong các đợt nắng gắt không đơn thuần là biểu hiện của việc thiếu hụt phân bón, mà là hệ quả của sự mất cân bằng giữa nước tưới và chế độ dinh dưỡng khi thời tiết biến động. Việc làm đúng quy trình kỹ thuật, giữ độ ẩm đất ổn định và bổ sung cân đối hàm lượng Kali cùng các chất trung lượng là giải pháp then chốt để nhà vườn kiểm soát tốt năng suất và chất lượng thương phẩm của trái sầu riêng qua những giai đoạn thời tiết khắc nghiệt.

Người viết: Kỹ sư Phan Thu Ngân – Tường Nguyên