THỜI TIẾT NẮNG NÓNG KÉO DÀI: VÌ SAO BÓN PHÂN MÀ CÂY TRỒNG KHÔNG HẤP THU ?

Trong giai đoạn thời tiết nắng nóng gay gắt kéo dài, nhiều vùng canh tác nông nghiệp ghi nhận tình trạng cây trồng chậm phát triển, xuất hiện hiện tượng vàng lá hoặc cháy mép lá. Thực tế ngoài ruộng vườn cho thấy một nghịch lý: dù bà con tăng cường bón phân nhưng cây trồng không những không hấp thu được dinh dưỡng mà còn có dấu hiệu suy yếu hơn.

Theo các nghiên cứu của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO), khả năng hấp thu dinh dưỡng của cây trồng phụ thuộc rất lớn vào độ ẩm đất, hoạt động của bộ rễ và điều kiện môi trường xung quanh. Khi nhiệt độ vượt quá ngưỡng sinh trưởng lý tưởng, các phản ứng sinh lý bên trong cây và tính chất lý hóa của đất sẽ thay đổi, làm sụt giảm nghiêm trọng hiệu quả của phân bón.

1. Nguyên nhân khiến cây trồng hạn chế hấp thu dinh dưỡng trong mùa nắng nóng

Đất thiếu độ ẩm làm phân bón khó hòa tan Nhiệt độ cao khiến nước trong đất bốc hơi nhanh chóng, dẫn đến tình trạng đất bị khô cằn và chai cứng. Trong điều kiện này, các loại phân bón hóa học sau khi rải xuống không thể hòa tan vào dung dịch đất. Do rễ cây chỉ có thể hấp thu dinh dưỡng ở dạng hòa tan, việc đất thiếu ẩm sẽ chặn đứng quá trình hấp thu chất khoáng của hệ thống rễ.

 Đất thiếu ẩm khiến phân bón không hòa tan, rễ cây không thể hấp thu dinh dưỡng

Cơ chế đóng khí khổng để tự vệ của cây trồng Khi thời tiết nắng gắt, cây trồng tăng cường thoát hơi nước qua lá. Để bảo vệ cơ thể khỏi bị mất nước và khô héo, cây sẽ tự động đóng các lỗ khí khổng trên bề mặt lá. Quá trình này làm giảm áp lực thoát hơi nước, dẫn đến dòng vận chuyển nước và chất dinh dưỡng từ bộ rễ lên thân lá bị gián đoạn, khiến cây rơi vào trạng thái mất cân bằng sinh lý.

Hệ vi sinh vật đất bị giảm mật độ hoạt động Theo Viện Thổ nhưỡng Nông hóa, hệ vi sinh vật đất đóng vai trò cốt lõi trong việc phân giải chất hữu cơ và chuyển hóa các hợp chất dinh dưỡng sang dạng dễ tiêu cho cây trồng. Khi gặp nhiệt độ cao và đất khô kiệt, hoạt động của các vi sinh vật có lợi này bị suy giảm mạnh, làm chậm quá trình chuyển hóa dinh dưỡng trong đất.

2. Những sai lầm phổ biến trong việc bón phân mùa nắng nóng

Tăng liều lượng phân bón khi thấy cây yếu Nhiều bà con khi thấy cây trồng sinh trưởng kém thường lầm tưởng cây bị thiếu chất và tiến hành tăng liều lượng phân bón để phục hồi cây. Trong điều kiện đất khô, lượng phân bón dư thừa không thể hòa tan sẽ làm tăng áp suất thẩm thấu của dung dịch đất, gây ra hiện tượng xót rễ, hư hại hệ thống rễ tơ và làm cây suy yếu nhanh hơn.

Bón phân vào thời điểm giữa trưa Rải phân bón vào giữa trưa nắng gắt là một sai lầm kỹ thuật nghiêm trọng. Nhiệt độ cao làm các loại phân bón, đặc biệt là phân đạm (Ure), bị bốc hơi và phân hủy rất nhanh thành dạng khí, gây lãng phí chi phí đầu tư. Đồng thời, đây là lúc cây đang đóng khí khổng nên hiệu quả hấp thu gần như bằng không.

Lạm dụng phân đạm trong thời tiết khô hạn Phân đạm thúc đẩy quá trình phát triển sinh khối thân lá, làm cho các tế bào mô cây bị mềm và chứa nhiều nước. Việc dư thừa đạm trong mùa nắng nóng khiến cây trồng bị mất nước nhanh hơn dưới ánh nắng mặt trời, làm giảm khả năng chống chịu và tạo điều kiện cho các loại nấm bệnh, côn trùng gây hại tấn công.

3. Giải pháp kỹ thuật nâng cao hiệu quả phân bón từ Tường Nguyên

Để giúp cây trồng hấp thu dinh dưỡng tối ưu và vượt qua giai đoạn thời tiết khắc nghiệt, bà con cần áp dụng đồng bộ các giải pháp kỹ thuật sau:

Duy trì độ ẩm nền đất và chọn thời điểm bón phù hợp Bà con tuyệt đối không bón phân khi nền đất đang bị khô kiệt. Hãy chủ động tưới nước hợp lý để duy trì độ ẩm ổn định cho đất, kết hợp phủ gốc bằng các vật liệu hữu cơ (rơm rạ, cỏ khô) để hạn chế sự bốc hơi nước. Chỉ tiến hành bón phân vào lúc sáng sớm (trước 8 giờ) hoặc chiều mát (sau 16 giờ), khi nhiệt độ môi trường đã dịu xuống.

 Giữ ẩm nền đất là giải pháp quan trọng giúp cây hấp thu dinh dưỡng trong mùa nắng nóng

Áp dụng nguyên tắc giảm liều và chia nhỏ đợt bón Trong mùa nắng nóng, bà con nên chủ động cắt giảm từ 20% đến 30% lượng phân bón hóa học trong mỗi lần rải so với điều kiện thời tiết bình thường. Thay vì bón tập trung một lần với khối lượng lớn, hãy chia nhỏ lượng phân này thành 2 đến 3 đợt bón, cách nhau từ 7 đến 10 ngày để cây trồng hấp thu từ từ theo nhu cầu.

Điều chỉnh tỷ lệ dinh dưỡng hợp lý Bà con cần cắt giảm bớt lượng phân đạm đơn để tránh làm yếu mô cây. Hãy tăng cường bổ sung phân hữu cơ hoai mục để cải thiện cấu trúc tơi xốp của đất, bảo vệ hệ thống rễ và tạo môi trường cho vi sinh vật phát triển. Đồng thời, tăng tỷ lệ phân kali trong công thức bón nhằm hỗ trợ cây trồng điều tiết nước trong tế bào, nâng cao sức chống chịu với stress nhiệt.

4. Giải đáp thắc mắc kỹ thuật (FAQ)

Hỏi: Nếu cây ăn trái đang bị cháy mép lá do nắng nóng, tôi có nên phun thêm phân bón lá để bổ sung dinh dưỡng trực tiếp không ? 

Trả lời: Trong điều kiện nắng nóng gay gắt, cây trồng đang chủ động đóng khí khổng trên lá để hạn chế mất nước. Việc phun phân bón lá lúc này không mang lại hiệu quả vì cây không thể hấp thu qua bề mặt lá, ngược lại nồng độ muối khoáng cao trong phân bón lá có thể làm trầm trọng hơn hiện tượng cháy lá. Bà con nên tập trung tưới nước giữ ẩm đất để làm mát cho cây trước.

Hỏi: Việc giảm 20 – 30% lượng phân bón hóa học trong mùa nắng có làm cây bị thiếu dinh dưỡng và giảm năng suất cuối vụ không ? 

Trả lời: Hoàn toàn không. Việc giảm liều lượng và chia nhỏ số lần bón là để phù hợp với sức hấp thu đang bị suy giảm của bộ rễ trong mùa nóng, tránh lãng phí do thất thoát và tránh gây sốc rễ. Khi thời tiết thuận lợi trở lại và bộ rễ phục hồi, bà con có thể điều chỉnh tăng lượng phân bón theo đúng nhu cầu sinh trưởng của từng giai đoạn để đảm bảo năng suất.

Hỏi: Tôi nên tưới nước trước hay sau khi bón phân trong mùa nắng nóng để đạt hiệu quả cao nhất ? 

Trả lời: Bà con nên tưới nước giữ ẩm cho nền đất trước khi bón phân để rễ cây được kích hoạt hoạt động trở lại. Sau khi bón phân, bà con tiến hành tưới nhẹ một lần nữa để giúp phân bón hòa tan hoàn toàn vào dung dịch đất, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho bộ rễ hấp thu chất dinh dưỡng. Tuyệt đối không tưới nước quá đậm sau khi bón để tránh rửa trôi dinh dưỡng.

Kết luận: Trong canh tác nông nghiệp vào mùa nắng nóng, hiệu quả không phụ thuộc vào việc bón nhiều hay ít phân, mà quyết định bởi việc tạo điều kiện cho cây trồng có thể hấp thu được dinh dưỡng. Việc làm đúng quy trình kỹ thuật, ưu tiên giữ ẩm đất và bảo vệ bộ rễ chính là giải pháp cốt lõi để duy trì năng suất và hướng đến sự phát triển bền vững cho mùa vụ.

Người viết: Kỹ sư Phan Thu Ngân – Tường Nguyên